Kalendarium gospodarki komunalnej

Rok 1782. Rzeszów stał się stolicą cyrkułu (12 powiatów). Siedzibą władz cyrkułu był budynek klasztoru popijarskiego (obecne Muzeum). Miasto zajmowało obszar 3 km kw. zamieszkanych przez ok. 3 tys. osób, w tym 1661 wyznania rzymskokatolickiego.

 


Tak wyglądał Rzeszów w 1762 roku, według planu Karola Henryka Widemanna.

 

Koniec XVIII wieku. Zaborcze władze austriackie wydały zakaz budowy przy głównych ulicach miast obiektów z drewna oraz krycia ich słomą.

Rok 1813. Władze austriackie zdecydowały o budowie nowego kamiennego mostu na Wisłoku, w miejsce drewnianego zniesionego przez powódź.

26 czerwca 1842 roku. Największy w dziejach miasta pożar. Spłonęło 150 domów (głównie na Nowym Mieście – okolice obecnego placu Wolności). Trzy tysiące mieszkańców (spośród 7 tys.) zostało bez dachu nad głową. W wyniku zaostrzenia przepisów ppoż. odbudowano Rzeszów murowany, modernizując przy okazji układ komunikacyjny. Wówczas ukształtowały się place: Farny, Rybny, Garncarski.

 


Widok z wieży kościoła Bernardynów na plac Farny i centrum.

 

Rok 1844. Formalnie potwierdzono, że Rzeszów jest miastem wolnym; przestał być prywatną własnością Lubomirskich.

4 listopada 1858. W Rzeszowie uroczyście powitano pierwszy pociąg z Krakowa. Linią do Lwowa pociągi przejechały w 1861 roku.

25 lutego 1867. W wyniku reformy administracji samorządowej wprowadzonej w Galicji, w wyborach powszechnych wyłoniono Radę Miejską. Pierwszym przewodniczącym RM a zarazem naczelnikiem miasta został Jan Pogonowski.

 


Jan Pogonowski, pierwszy wyłoniony w demokratycznych wyborach naczelnik miasta i przewodniczący Rady Miejskiej. Funkcje te sprawował od 25 lutego 1876 do października 1868.

 

Lata 1867 – 1884. Pierwszy poważny remont Ratusza na potrzeby nowego samorządu. Generalna przebudowa miała miejsce w latach 1895 – 1898, kiedy to m.in. urządzono podcienia i strzelisty fronton.

Lata siedemdziesiąte XIX wieku. Na terenie dawnego ogrodu reformatorów powstał park miejski z kręgielnią, oranżerią i kawiarnią. Istnieje do dziś.

Rok 1875. Starostwo powiatowe uregulowało funkcjonowanie targów tygodniowych (w piątki i wtorki). Rynek przy Ratuszu – nabiał, wyroby masarskie, owoce, warzywa; plac Słowackiego – stałe stragany z owocami i jarzynami; ul. Kopernika – pieczywo; plac Gancarski – wyroby gliniane i blaszane; plac Mickiewicza – ryby, raki; rynek na Nowym Mieście (dziś plac Wolności) – furmanki z owocami i warzywami oraz zbożem, sprzęt domowy, rolniczy, wyroby kołodziejskie; Targowica – konie, bydło, trzoda.

 


Obok Starego Rynku, od XVI wieku istniał Nowy Rynek na Nowym Mieście (obecny plac Wolności). Tak wyglądał w dniu targowym w II połowie XIX wieku.

 

Lata osiemdziesiąte XIX wieku. Trwały roboty przy kanalizowaniu (zasklepianiu) Mikośki, do której niektórzy spuszczali ścieki z przydomowych szamb.

Rok 1888. W Rzeszowie zainstalowano aparaty telefoniczne. Łączyły Magistrat z komendą policji, strażą pożarna oraz szpitalem. Równocześnie, na ul. Pańskiej w pobliżu księgarni Pellara, zabłysła latarnia gazowa, jedna z trzech pierwszych w mieście.

 


Najpierw nazywano ją Pańską. Pod koniec XIX wieku zmieniała nazwę na 3 Maja.

 

Rok 1900. Na Rynku i na sąsiednich ulicach ustawiono kolejne latarnie z gazowym oświetleniem.

24 czerwca 1901. Do miasta włączono gminę Ruska Wieś i przysiółki: Podzamcze, Wygnaniec, Psiarnisko, Rudki (z gminy Staroniwa) i Maćkówka (z gm. Drabinianka). Powierzchnia podwoiła się do 7,68 km kw.

Lata 1906 – 1910. Wybrukowano kolejne główne ulice: 3 Maja, Sandomierską, Zamkową, Grottgera, Jabłońskiego. Wcześniej, otrzymały one chodniki.  

 


Na początku XX wieku ul. Sanodomierska (od 1910 Grunwaldzka) już miała chodnik, zaraz potem pojawiły się latarnie gazowe.

 

Rok 1908. Przebudowa dworca kolejowego. Na placu przydworcowym w miejsce prymitywnych lamp naftowych wprowadzono oświetlenie gazowe. Już wtedy Rada Miejska wystąpiła do Zarządu Kolei o poszerzenie mostu nad torami (miał tylko 5,70 m), a także o wybudowanie przejazdu pod torami, celem bezkolizyjnego połączenia z Ruską Wsią (Budy Ruskowsiańskie – dziś os. 1000-lecia).

 


Rozbudowany dworzec kolejowy posiadał już restaurację i poczekalnie dla podróżnych.

 

Rok 1910. Przy ul. Bernardyńskiej uruchomiono pierwsze stałe kino, rok później otwarto kino „Olimpia” przy 3 Maja.

1 stycznia 1910. Na wykupionej od hr. Potockiego 5 - ha działce w podmiejskiej wsi Pobitno otwarto nowy Cmentarz Komunalny, zakazując pochówków na Starym Cmentarzu (koło kościoła Trójcy Świętej). Społeczność żydowska postanowiła urządzić cmentarz (kirkut) na Czekaju.

 


W 1910 roku zabroniono pochówków na Starym Cmentarzu.

 

Rok 1911. Rzeszów zafundował sobie własną elektrownię. Oświetlenie elektryczne w pierwszej kolejności trafiło do obiektów miejskich. Niektóre z nich otrzymały też instalację wodociągową zasilaną ze studni głębinowych.

Rok 1911. RM wydała koncesje dla dorożkarzy (fiakrów) oraz opracowała dla nich specjalny regulamin. Równocześnie, wprowadzono stałe połączenie autobusowe Rzeszowa z Tyczynem, Błażową, Głogowem i Sokołowem.

Okres międzywojenny XX wieku. Odpowiedzialność za wywożenie nieczystości z budynków miejskich, szkół i koszar spoczęła na komendancie Straży Pożarnej.

 


Widok na most na Wisłoku w stronę Pobitnego. Z lewej strony koszary konnicy, które jakby strzegły granic miasta od wschodu.

Rok 1928. Na Wisłoku w ciągu ulicy Lwowskiej oddano do użytku nowy most żelbetowo-stalowy.

23 grudnia 1935. Uruchomienie miejskich wodociągów. Z rzecznego ujęcia u stóp Lisiej Góry (wydajność 80 l/sek) wodę podprowadzono do zbiornika na Baranówce, skąd grawitacyjnie spływała ona do mieszkań. Długość sieci rozdzielczej w 30 – tysięcznym wówczas Rzeszowie wynosiła 20 km. RM zarządziła przymus podłączeń posesji do wodociągu i opłatę ryczałtową, by skłonić rzeszowian do korzystania z sieci.

Rok 1936. Trwała systematyczna rozbudowa sieci wodociągowej. Z tą też dekadą wiązać można początki sieci kanalizacyjnej; ścieki trafiały na ostro do Wisłoka. Tak było przez kilka następnych dziesięcioleci.

9 sierpnia 1944. Tydzień po wyzwoleniu miasta, w sali Ratusza odbyło się pierwsze posiedzenie powołanej Rady Miejskiej. Pierwszym po II wojnie prezydentem został Franciszek Ślusarczyk.

 


Na pierwszej sesji Miejskiej Rady Narodowej, już w wolnym Rzeszowie, wybrano prezydenta miasta. Został nim Franciszek Ślusarczyk. Funkcję te pełnił do 7 grudnia 1948 roku.

 

18 sierpnia 1944 roku. W sali Ratusza obradowała gościnnie Wojewódzka Rada Narodowa. Rzeszów awansował do miana stolicy nowego województwa rzeszowskiego

Rok 1945. Powstał Zakład Oczyszczania Miasta (ZOM) z siedzibą na Mickiewicza 10; potem przeniósł się na targowisko przy ul. Fornalskiej. Obowiązki kierownika ZOM spoczęły na komendancie Straży Pożarnej.

15 kwietnia 1948. Ruszyła pierwsza linia autobusowa Plac Farny – Pobitno, obsługiwana przez przedwojenny Polski Fiat (zabierał 22 pasażerów), będący własnością Miejskiej Komunikacji Samochodowej (MKS).

 


W 1956 roku po Rzeszowie jeździły już autobusy rodzimej produkcji. Star 52 zabierał 31 pasażerów. Na jednym z przystanków przed ZDK przy Dąbrowskiego.

 

Rok 1950. Rusza na szeroką skalę budownictwo mieszkaniowe. W ciągu następnych 4. dziesięcioleci liczba izb mieszalnych w wojewódzkim Rzeszowie  wzrosła dziesięciokrotnie, zaś obszar zabudowy zwiększył się siedmiokrotnie. Na mapie miasta wyrosły nowe osiedla, składające się głównie z bloków 4 - 5 piętrowych, ale też 9-11 piętrowych wieżowców. Budownictwo z wielkiej płyty, wprowadzone na szeroką skalę w latach siedemdziesiątych, dawało jedyną szansę zaspokojenia ogromnych potrzeb mieszkaniowych. W przewodnikach pojawiły się nowe nazwy osiedli: Piastów, Na Skarpie, Obrońców Stalingradu, Pułaskiego,  1000-lecia, Gwardzistów, XX lecia PRL, Baranówka IV, Nowe Miasto.

 


Pierwsze osiedla powstały z myślą o pracownikach WSK. Nosiły nazwę: Obrońców Stalingradu. Piastów, Na Skarpie. Zdjęcie pochodzi z 2000 roku.

 

Styczeń 1951. Rozpoczęło działalność Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej z bazą przy Mieszka I. W skład MPGK wchodziły m.in. zakłady ZOM i MKS.

23 czerwca 1951. Powierzchnia Rzeszowa wzrosła pięciokrotnie - z dotychczasowych 7,68 km. kw. do 39 km kw. Zaś liczba ludności, dzięki przyłączeniu nowych zamieszkałych terenów, powiększyła się z 29,5 tys do 44,5 tys. Do Rzeszowa przyłączono samodzielne do tej pory gromady (gminy jednostkowe): Drabiniankę, Staroniwę, Staromieście i Pobitno oraz część Białej, Słociny i Zwięczycy.

 


Staromieście znalazło się w granicach miasta dopiero w 1951 roku. Na zdjęciu wykonanym w 1936 roku z wieży kościelnej widnieje fragment drogi na Trzebownisko i Sokołów. Dziś krzyżują się tu ulice: Lubelska, Staromiejska i Trembeckiego.

31 grudnia 1955. Nowiny Rzeszowskie poinformowały, że Centralny Komitet ds. Urbanistyki i Architektury przesądził o rozwoju miasta na wschód od Wisłoka na terenach Drabinianki. Inną alternatywą było uderzenie na zachód (Staroniwa Dolna i Baranówka). Na rzecz Drabinianki przesądziły korzystniejsze stosunki wodne, nie wymagające na ogół robot melioracyjnych.

Rok 1956. Ze struktur MPGK wydzielono samodzielne Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania z bazą przy Mieszka I, potem Partyzantów. W ramach MPGK nadal funkcjonowały zakłady: MKS, Łaźnie Miejskie, Hotel Miejski, Zakład Pogrzebowy, Zakład Obsługi Zieleni, Rozdzielnia Gazu.

Czerwiec 1956. MPWiK uruchomiło stację uzdatniania wody w Zwięczycy.

Lato 1956. Z  wybudowanej elektrociepłowni WSK część ciepła popłynęła do osiedla bloków fabrycznych przy Dąbrowskiego i Obrońców Stalingradu (dziś Hetmańska). Pozostałe obiekty posiadały własne lokalne ciepłownie węglowe (funkcjonowało ich wtedy ok. 200). Ich administrowaniem zajmował się Zakład Gospodarki Ciepłowniczej podległy MPGK.

 


Wielkim wydarzeniem w życiu miasta było pojawienie się na ulicach  samochodowej polewaczki Star, a potem polewaczko – zamiatarki. Na zdjęciu na rogu Mickiewicza i Gałęzowskiego.

 

1 stycznia 1958. Zakład MKS wchodzący w skład MPGK, uzyskał samodzielność jako Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne (MPK).

Rok 1959. Początek budowy obiektów rekreacyjno – sportowych pomiędzy ul. Pułaskiego a kanałem Mikośki. Do 1968 roku mieszkańcy otrzymali halę sportową, krytą pływalnię, dwa baseny hotel, sztuczne lodowisko,

Rok 1961. Na ulicach Rzeszowa pojawiły się Warszawy z napisem TAXI, będące własnością MPK. Na początek było 15 TAXI osobowych i 2 bagażowe. Po kilku latach przegrały one konkurencję z taksówkami prywatnymi.

26 września 1963. Na stacji Rzeszów - Główny uroczyście powitano pierwszy elektrowóz.

 


Na rzeszowski dworzec wtoczył się pierwszy elektrowóz.

  

Rok 1965. Na bazie Zakładu Gospodarki Cieplnej MPGK, powstało samodzielne Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (MPEC), odpowiedzialne za dostawę ciepła do mieszkań i obiektów (sieć).

Lata 1965 – 70. Przebudowa układu komunikacyjnego w śródmieściu. Powstały nowoczesne, służące do dziś, trasy przelotowe W – Z i Północ – Południe krzyżujące się na rondzie, pierwszym w mieście. Rok później, otrzymało ono, też pierwszą na Podkarpaciu, sygnalizację świetlną. Kilkadziesiąt metrów dalej budowniczowie wznieśli dwa wiadukty nad torami. W 1972 roku, usadowiony przy rondzie Hotel Rzeszów przyjął pierwszych gości, 1 maja 1974 roku uroczyście odsłonięto pomnik Walk Rewolucyjnych.

 


Rok 1967. Widok z dachu budynku Wojewódzkiej Rady Narodowej  (dziś PUW). Wyłania się szkielet Hotelu Rzeszów. Równolegle, postępują prace przy nowych arteriach W-Z i P-P oraz przyszłym rondzie.

 

27 czerwca 1972. Dokonano pierwszego pochówku na nowym Cmentarzu Komunalnym w Wilkowyi. Tym samym, w zasadzie, zaniechano grzebania zmarłych na Cmentarzu na Pobitnem. W listopadzie 2008, na Wilkowyji pochowanych było 19,5 tys. zmarłych. Dopiero w 1977 roku, teren cmentarza, wraz z całym sołectwem, znalazł się w granicach administracyjnych miasta.

Lato 1973. Mostozapora na Wisłoku, na trasie budowanej obwodnicy południowej, połączyła centrum z Nowym Miastem. Powstał sztuczny zbiornik o powierzchni 68 ha.

 


Kilka tysięcy tzw. chłoporobotników dojeżdżało do pracy w WSK specjalnymi autobusami zakładowymi. Parking naprzeciw stadionu ZKS. W tle gotowy fragment obwodnicy południowej.

 

Rok 1977. Szeroki rozmach budownictwa mieszkaniowego (średnio co roku oddawano do użytku tysiąc mieszkań) i konieczność pozyskania nowych terenów pod inwestycje wymusił decyzję o kolejnym poszerzeniu granic. Nowymi dzielnicami Rzeszowa zostały sołectwa: Wilkowyja i Zalesie. Do miasta weszła też część terenów Białej, Miłocina, Przybyszówki, Słociny. Powierzchnia wzrosła z 40.32 km kw. do 53,70 km kw.

Rok 1982. Ponowne połączenie MPO i MPGK. Nowa firma powróciła do jednolitej nazwy: Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej.

 


Niegdyś to były zimy. Tabor MPGK w gotowości, obok bazy na Partyzantów.

 

Rok 1986. Kierowcy mogli przejechać całą trasą obwodnicy południowej – od ronda na Pobitnem po rondo przy Poliklinice MSW.

Rok 1987. W przemysłowej dzielnicy miasta, na polach Załęża, uruchomiono Elektrociepłownię z kotłami wodnymi. W 2003 roku oddano do eksploatacji blok gazowo – parowy, wykorzystując gaz do produkcji ciepła i energii elektrycznej.

Rok 1988. Na Załężu ruszyła oczyszczalnia ścieków mechaniczno – biologiczna (I i II etap).

 


Dzięki oczyszczalni na Załężu, rozbudowanej i zmodernizowanej w 2005 roku, nasze ścieki są dla Wisłoka w pełni przyjazne.

 

Lata dziewięćdziesiąte. Po wysokiej zabudowie, wielopiętrowych blokach, przyszła kolej na zgrabne szeregówki. Taki charakter budownictwa zaczyna dominować na nowych osiedlach na Staroniwie, Staromieściu, Wilkowyi, Drabiniance, Pobitnem, Zalesiu, Miłodcinie. (Szczegóły opis poszczególnych osiedli znaleźć można w zakładce: OSIEDLA WCZORAJ I DZIŚ).

Lipiec 1992. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej przejęło bazę Zakładu Robót Inwestycyjnych w Białej. Tutaj zlokalizowana została nowa siedziba firmy oraz jej podstawowa baza. Zakład Zieleni mieści się przy ul. Szpitalnej a Zakład Usług Pogrzebowych i Cmentarnych na ul. Cienistej na Wilkowyi.

 


Sprawne funkcjonowanie miasta bez ofiarności ludzi w pomarańczowych kamizelkach stałoby pod znakiem zapytania. Zdjęcie wykonano w 2008 roku.

 

Rok 1993. Powstała spółka Rzeszowska Gospodarka Komunalna grupująca MPEC, MPWiK, MZBM oraz MPK. W 2004 roku Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej usamodzielniło się jako jednoosobowa Spółka z o.o. Rzeszowska Gospodarka Komunalna funkcjonowała w powyższej formule do końca 2007 roku.

6 stycznia 2003. Jako pierwsza, po nowym rzeszowskim moście nazwanym Zamkowym przejechała kawalkada leciwych syrenek. Ten piękny projekt architektoniczny, od razu przypadł do gustu mieszkańcom miasta. Zwłaszcza, iż zdecydowanie usprawnił połączenie z Nowym Miastem, gdzie zlokalizowana jest większość hipermarketów. Wraz z mostem stalowo – żelbetowym (o dł. 173 m) przekazano do użytku trasę zamkową i całkowicie przebudowany plac Śreniawitów.

 


To najpiękniejsza konstrukcja mostowa na Wisłoku.

 

Lipiec 2003. Przy ul. Ciepłowniczej, MPGK przystąpiło do budowy hali przesypowni śmieci (oddanej do użytku rok później).

Grudzień 2005. W sieć komunikacyjną miasta włączony został ponad 2 – kilometrowy fragment przyszłej obwodnicy północnej (od ronda na Pobitnem po rondo w Załężu). Nad torami powstał nowoczesny wiadukt.

 


Od ronda na Pobitnem zaczyna się obwodnica północna. W całości ma być gotowa przed 2012 rokiem.

 

4 grudnia 2006. Staraniem ekipy prezydenta Tadeusza Ferenca przygotowano koncepcję zdecydowanego poszerzenia Rzeszowa, z myślą o jego funkcjach centrum obszaru metropolitalnego. Koncepcja ta zakładała włączenie w granice miasta 18 okolicznych sołectw. Niestety, z przyczyn formalnych, ale głównie politycznych, zadanie to przyszło realizować małymi kroczkami – z początkiem każdego następnego roku. (O szczegółach - w zakładce JAK POWIĘKSZANO RZESZÓW).

Rok 2006. Takiej krzątaniny firm budowlanych na rzeszowskich drogach nie obserwowano chyba nigdy w historii grodu nad Wisłokiem.  Generalna przebudowa bądź zasadnicza modernizacja objęła wszystkie główne ciągi komunikacyjne: zaczynając od Sobieskiego Moniuszki, Wita Stwosza, placu Śreniawitów, Hetmańskiej, poprzez Lisa – Kuli, Cieplińskiego, Piłsudskiego, Dabrowskiego, Powstańców Warszawy, na Witosa, Lwowskiej, Krakowskiej i Wyzwolenia kończąc. Na inwestycje te pozyskano z UE ponad 150 mln złotych. I kadencja prezydentury Tadeusza Ferenca to również m.in.: 500 mieszkań komunalnych, dwa nowe bloki komunalne na Strzelniczej, 4 tys. nowych miejsc do parkowania w centrum, bezpłatny internet dla ogółu mieszkańców, odnowienie elewacji 160 historycznych obiektów i starych kamieniczek, Trasa Podziemna pod Rynkiem, nasadzenie 270 tys. drzew i krzewów.

 


Od 2003 roku modernizację przeszły wszystkie ciągi komunikacyjne miasta.

 

Czerwiec 2008. Po 3-letniej budowie ruszyła duża sortownia śmieci MPGK,  z linią segregacji odpadów, przesiewu zmiotek ulicznych oraz linią kruszenia odpadów wielkogabarytowych. Inwestycja (nazwa oficjalna: I etap rozbudowy ZUO) pochłonęła 8 mln złotych, z czego blisko milion euro (3 580 tys. zł) zrefundowała Unia Europejska. II etap rozbudowy ZUO przewiduje powstanie kompleksu kompostowni oraz linii do kruszenia gruzu budowlanego.

 


Słynne rzeszowskie igloo – zimowy magazyn soli i piasku MPGK. Obok wyrosła największa na Podkarpaciu sortownia śmieci.

 

19 listopada 2008. Prawie nowy Zakład Uzdatniania Wody w Zwięczycy, podał rzeszowianom smaczną, niczym źródlaną, wodę. Nade wszystko, znikł odstraszający odór chloru. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji dotrzymało słowa: wodą zaczerpniętą bezpośrednio z kranu, bez obaw można raczyć pragnienie. Na program poprawy jakości wody w rzeszowskich wodociągach wydatkowano, łącznie z dofinansowaniem ze środków europejskich, 160 mln zł.

1 styczeń 2009. Po 30 latach rozłąki druga część Białej znalazła się w granicach wojewódzkiego Rzeszowa. Kilka miesięcy wcześniej mieszkańcy tego sołectwa jak też wszyscy pasażerowie wjeżdżający do Rzeszowa Al. Sikorskiego otrzymali gruntownie przebudowaną arterię o 3 pasach w jedną stronę.

 


Przyłączenie drugiej części Białej było wydarzeniem na które miejscowa społeczność czekała 30  lat.

 

Opublikowano dnia: 09-01-2009
Dzisiaj jest:
2
września
2014
© 2009 Serwis redagują: tekst - red. RYSZARD BEREŚ, zdjęcia - red. JÓZEF GAJDA, grafika - JERZY LISZCZ (UM), emisja - TOMASZ WESOŁOWSKI (UM).
Liczba odwiedzin: 82944